Ερώτηση 18η: Τι είναι τύχη, κι αν πρέπει ο Χριστιανός να πιστεύει στην τύχη.
Απάντηση:
Τύχη από τους Έλληνες ειπώθηκε ότι είναι η χωρίς πρόνοια κυβέρνηση του κόσμου, ενώ ο Χριστιανός πιστεύει, ότι ο Θεός κυβερνά και φροντίζει για όλα. Εάν όμως πιστέψει και αυτός στην τύχη, εκπίπτει από τη διδασκαλία και την πίστη των Χριστιανών, όπως οι ανόητοι Έλληνες. Γιατί εκείνοι όλα, όσα συμβαίνουν στους ανθρώπους, τα αποδίδουν στην τύχη και στα άστρα, αν και οι Φαρισαίοι πιστεύουν ανόητα στη γένεση και στη μοίρα.
Και για εκείνους βέβαια που λατρεύουν τη λεγόμενη τύχη η αγία Γραφή, κατηγορώντας την αμυαλοσύνη και την ασέβειά τους, λέει· «Αυτοί που στρώνουν τραπέζι στον δαίμονα και προσφέρουν στην τύχη κύπελλο γεμάτο κρασί» (Ησ. 65, 11). Και για τους αστρολόγους λέει· «Ας έρθουν και ας σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού», και στη συνέχεια· «Να, όλοι θα καούν στη φωτιά σαν φρύγανα, και δε θα γλυτώσουν τη ζωή τους από τη φλόγα» (Ησ. 47, 13). Και ο Κύριος επίσης, ειρωνευόμενος την αφροσύνη τους, λέει· «Πού είναι οι αστρολόγοι σου; Ας μας πουν αυτά που θα σου συμβούν» (Ησ. 19, 12).
Του αγίου Γρηγορίου Νύσσης, από το ‘‘Περί ειμαρμένης’’.
Όταν έρθει, λέει, ακριβώς η ώρα της γέννησης του εμβρύου, τότε τα άστρα προλέγουν όλη τη ζωή του βρέφους, δηλαδή τον χρόνο, τον τρόπο και τις ιδιοτροπίες του χαρακτήρα του, τους κινδύνους που θα διατρέξει, τους γάμους, τα παιδιά που θα αποκτήσει, τις επιτυχίες των αξιωμάτων, ή αντίθετα, την μη απόκτηση παιδιών, τις αρρώστιες και ατιμίες που θα περάσει, τη μικρή διάρκεια της ζωής του, και τα κακά που θα υποφέρει από τη φτώχεια.
Εγώ όμως, αφού περιγέλασα αυτά που ειπώθηκαν, είπα σε εκείνον που πιστεύει στις μοίρες, ότι και εμείς είμαστε απόγονοι του Γαληνού και του Ιπποκράτη. Γιατί και εκείνοι, αφού εγκατέλειψαν την κίνηση των άστρων, από εκείνον που έχουν μπροστά τους, με υποθέσεις προλέγουν το μέλλον, όταν π.χ. τα μάτια είναι βαθουλά και οι κρόταφοι συναντιούνται και το δέρμα του μετώπου είναι κατάξερο, προμηνύουν τον θάνατο.
Σε πολλούς μάλιστα, είπα, που τα σώματα τους ήταν ασθενικά, και τόσο, ώστε να περιμένουν ακόμα ότι θα πεθάνουν, ξαναστράφηκαν από την ιατρική προς το αντίθετο τα νήματα της ειμαρμένης αυτού του είδους· όπως δηλαδή ο γυμναστής Ηρωδικός, όπως διηγείται ο Πλάτων, ο οποίος με την πείρα της γυμναστικής, επειδή η αρρώστια ήταν θανατηφόρα, δεν μπορούσε βέβαια να φέρει το σώμα σε πλήρη υγεία, όμως εκείνον που βρισκόταν στα πρόθυρα του θανάτου, με εφευρετικότητα μετέθετε την ώρα του θανάτου, δίνοντας του όχι ασφάλεια ζωής, αλλά παράταση του θανάτου. Έτσι τον κράτησε στη ζωή μέχρι τα γηρατειά του, πετυχαίνοντας με παρατεταμένο θάνατο μέσω ιατρικών επινοήσεων το να μη πεθάνει.
Επομένως ούτε σύμφωνα και με αυτή τη διήγηση σίγουρη ειμαρμένη υπάρχει, αφού εφευρίσκεται κάποια τέχνη, η οποία καταργεί την ανάγκη της ύπαρξης της.
Τι γίνεται όμως και με τις συμφορές των πολέμων και τους σεισμούς και τις κατακρημνίσεις των πόλεων και τα αύτανδρα ναυάγια των μεγάλης χωρητικότητας φορτηγών πλοίων, και τους κατακλυσμούς και τις πυρκαγιές και τα βάραθρα και όλα εκείνα τα είδη των ολικών καταστροφών; Με ποιον τρόπο όλα αυτά δικαιολογούν την ύπαρξη της πρόβλεψης, και πόσες τέτοιες συμφορές δεν έδειξε και στους προηγούμενους και στους δικούς μας χρόνους η ζωή;
Τον κατακλυσμό στην εποχή του Νώε (Γεν. 7. 1 έ) και την πυρπόληση των Σοδόμων (Γεν. 19, 24 έ), ή τον στρατό των Αιγυπτίων, ο οποίος βυθίστηκε στην Ερυθρά θάλασσα (Εξ. 14, 28), ή τις μετά από αυτά σφαγές των αλλοεθνών, τις μύριες εκείνες δολοφονίες, ή τον χωρίς φανερή αιτία μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα θάνατο του ισραηλιτικού λαού, κατά τον οποίο έπεσαν πολλές μυριάδες, ή τις εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων που νεκρώθηκαν μέσα σε μια στιγμή (Δ΄ Βασ. 19, 35-36), και τις διηγήσεις των κακών που συνέβησαν κατά τις Μηδικές και Ελληνικές συμφορές, σε ναυμαχίες και μεγάλες μάχες πεζών, και όλα τα παρόμοια μεγάλα κακά, των οποίων η ανάμνηση διδάσκει τους μεταγενέστερους;
Ακόμα και αν τα αντιπαρέλθουμε όλα αυτά, θα μπορούσαν πολλά να ειπωθούν για τα λεγόμενα μαρτύρια και όσα άλλα εξιστόρησε ο δικός μας βίος. Γιατί ποιος δεν γνωρίζει τη μεγάλη Βιθυνία; Ποιος αγνοεί την πλατιά και εκτεταμένη Θράκη, πως την πρώτη πόλεμος, και την δεύτερη σεισμός μαζί με πυρκαγιά μέσα σε ελάχιστο χρόνο την κατέστρεψε από τα θεμέλια; Πόσα παιδιά εκεί, πόσα νήπια, μεσήλικες, υπερήλικες, ελεύθεροι και δούλοι, άρχοντες και υπήκοοι, πλούσιοι και φτωχοί, υγιείς και άρρωστοι, όλοι μέσα σε μια στιγμή εξολοθρεύτηκαν, τους καταβρόχθισε όλους η φωτιά, και τα σπίτια έγιναν τάφοι σε όλους;
Πού είναι εκείνοι οι συνδυασμοί των άστρων, που ρυθμίζουν τις διαφορές της ζωής των ανθρώπων; Άραγε σε όλους εκείνους ένας συνδυασμός των άστρων προκάλεσε τη γέννηση των κακών αυτών, και σε όλους ο καρκίνος επέβαλε κατά τη γέννηση τους την ίδια μοίρα; Και όμως οι μύριες διαφορές των ηλικιών και αξιωμάτων, βεβαιώνουν ότι δεν συνέπεσαν όλοι μεταξύ τους στον ίδιο χρόνο γέννησης. Εάν λοιπόν ο χρόνος της γέννησής τους είναι διαφορετικός για τον καθένα, και η ομοιότητα των συμφορών δεν δέχτηκε καμιά παραλλαγή εξαιτίας της γέννησης, άρα και από αυτά αποδεικνύεται το ασυνάρτητο και αστήρικτο της πρόρρησης.
Γρηγορίου του Θεολόγου, από το ‘‘Περί φιλοπτωχείας’’.
Εξαιτίας αυτών άλλοι ονόμασαν τύχη και κάτι που γίνεται από μόνο του, τις επινοήσεις που σχηματίστηκαν πραγματικά αυτόματα και στην τύχη, και άλλοι πάλι, συνδυάζοντας τα δικά μας με την παράλογη και ανεξήγητη κυριαρχία κάποιων άστρων, όπως θέλουν, ή μάλλον επιβάλλοντας αυθαίρετα και τον συνδυασμό και τις συναντήσεις και τις απομακρύνσεις κάποιων πλανητών ή απλανών άστρων, και την κίνηση τους ως κυρίαρχη του σύμπαντος.
Και άλλοι, τέλος, οτιδήποτε φαντάστηκε ο καθένας, το εισήγαγαν στο ταλαίπωρο γένος των ανθρώπων, αποδίδοντας σε διάφορες δοξασίες και ονομασίες αυτά που κατά θεία Πρόνοια είναι ακατανόητα και αθέατα. Αλλά «Σκοτίστηκε», λέει, «η ανόητη διάνοια τους και, ενώ έλεγαν ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, και αντάλλαξαν τη λαμπρότητα του άφθαρτου Θεού» (Ρωμ. 1, 21), βρίζοντας με μύθους και σκιές την παντοτινή Πρόνοια.
Εμείς όμως δεν δεχόμαστε αυτές τις τερατολογίες, ούτε αυτούς που τις πιστεύουν τους δεχόμαστε, έστω και αν με τη γλώσσα τους βαδίζουν καλά, και με ανάρμοστα λόγια και διδασκαλίες, και με αυτά τα καινοφανή που επινοούν, ευχαριστούν.
Πηγή: (ΕΠΕ, Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας, Φιλοκαλία των νηπτικών και ασκητικών 13Β, Αναστασίου του Σιναΐτη. Άπαντα τα έργα. Ερωταποκρίσεις Α΄ – ΞΔ΄. εκδ. Γρηγόριος ο Παλαμάς, Θεσσαλλονίκη 1998.), Ελληνική Πατρολογία
